آن نمايد به ما بعد از آن يا حرف مد مىباشد يا نه ، اگر بعد از آن حرف مد بوده باشد خالى از اين نيست آن حرف مد يا مكتوب است يا مكتوب نيست بلكه ملفوظ است ، پس اين سه قسم مىشود : اول : آن است كه بعد از آن حرف حرف مد مىباشد ، لكن حرف مد در خط نيست بلكه همان ملفوظ است ، در اين صورت اشباع حركت آن حرف مد كه مقدم بر حرف مد ملفوظ است بىعيب است ، اگر چه اشباع حركت آن حرف مولد حرف بوده باشد ، خواه مولد و او بوده باشد مثل نون ، يا مولد الف بوده باشد مثل ص و ق ، يا مولد يا بوده باشد مثل حم و الم و نحوهما . مخفى نماند كلام در اشباع به حدى كه اصل حرف مد حاصل شود نيست بلكه در علاوه از آن مقدار است . قسم دوم : آن است كه بعد از آن حرف كه اشباع حركت آن منظور است يكى از حروف مد هست و آن حرف مد مكتوب و در خط مىباشد ، در اين صورت سبب مد يا موجود است يا نه ، و در صورتى كه سبب مد موجود است همزه است يا سكون . و در صورتى كه همزه بوده باشد يا آن همزه با حرف مد در يك كلمه مىباشند يا در دو كلمه ، به اين نحو كه حرف مد در آخر كلمه أولى است ، و سبب مد در اول كلمهء ثانيه ، و در صورتى كه سبب مد سكون بوده باشد ، اين سكون يا ذاتى است يا عارضى . پس مسأله بر چند قسم مىشود : اول - آن است كه سبب مد همزه بوده باشد لكن با حرف مد در يك كلمه جمع شده باشد ، در اين قسم ظاهر اين است كه اشباع حركت آن حرف مقدم بر حرف مد لازم بوده باشد به حدى كه متولد حرف بوده باشد . دوم : مثل اين است لكن سبب مد كه همزه است در اول كلمهء ثانيه بوده